Moeders zei het al “vele handen maken licht werk”. Dat principe wordt bij crowdsourcing in het extreme toegepast: een heleboel mensen doen elk een klein stukje werk voor een omvangrijke klus. Anders dan bij outsourcing (uitbesteden van werk) is er bij crowdsourcing geen sprake van het inhuren van een bekende partij. Mensen (of organisaties) worden opgeroepen mee te doen via het web en wie gaat bijdragen is niet tevoren te overzien. Soms zijn de resultaten verbluffend.

In dit Ding bekijken we crowdsourcing aan de hand van uiteenlopende voorbeelden.

Innovatie

Zoals zoveel toepassingen en ideeën voor samenwerken via het web is crowdsourcen veel ingezet in de IT wereld. Daar zijn soms heel specifieke brokjes kennis nodig, of werk dat in kleine brokjes kan worden bijgedragen door individuele programmeurs die een nachtelijk uurtje over hebben. Veel applicaties op het web worden vrijgegeven als ze nog niet 100% getest zijn (‘in beta’) omdat een kritische gebruikersgroep die graag het nieuwste van het nieuwste uitprobeert in de praktijk beter en uitgebreider test dan een organisatie zelf kan doen. Wordpress kondigt de nieuwe (beta) versie van hun (gratis) blogtechnologie aan met de mededeling dat er nog honderden bugs in zitten en vraagt ontwikkelaars te helpen ze weg te werken. Het IT-bedrijf CISCO schrijft prijsvragen uit (i-Prize) voor ideeën die veel nieuwe omzet kunnen genereren en beloont de beste inzendingen met forse geldbedragen. Er worden honderden, uiteenlopende innovatiesingestuurd.

Kennis, ideeën, tijd, werk, geld of ….

De bijdragen kunnen heel verschillende vormen aannemen. Cisco benut creativiteit en kennis buiten de eigen organisatie en geeft deelnemers de kans hun idee te realiseren. Dat is commercieel gericht en door de opzet als wedstrijd zijn er ook veel verliezers. Wordpress vraagt om tijd en werk bij te dragen voor een product waar we allemaal iets aan hebben. Persoonlijk krijg je daar niets voor terug.

Jan-Willem Alphenaar bedacht DSB The movie, een film over de opkomst en ondergang van DSB die gemaakt wordt zonder dat er geld aan te pas komt. Geschreven, gespeeld, geproduceerd door de deelnemers. Op basis van het verhaal kan men scènes filmen en insturen waarover wordt gestemd. De initatiefnemers maakten intensief gebruik van sociale media om mensen te informeren en warm te maken voor de film van 30 minuten die uiteindelijk gratis te zien zal zijn. C’mon & Kypski vroegen mensen één (voorgeschreven) beeld bij te dragen voor hun muziekvideo ‘More is less’. Op oneframeoffame.com is te zien hoe die video er uitziet nu er ruim 14.500 mensen hun ‘frame of fame’ hebben ingezonden.

Crowdfunding

Film- en muziekmakers kunnen voor projecten ook proberen geld bij elkaar te krijgen, via crowdfunding. Sellaband was een Nederlands initiatief (na faillissement een doorstart in Duitse handen) om artiesten in staat te stellen onafhankelijk van platenmaatschappijen hun muziekproject (CD, toernee) te realiseren. Fans betalen iets en krijgen in ruil gratis downloads, een T-shirt of een of andere gadget. Ze worden allemaal genoemd als ‘believers’ op de site -want het geloof in een artiest en de ideeën, daar draait het om.

Kickstarter presenteert allerlei projecten met een doel-saldo dat binnen een bepaalde termijn behaald moet worden. Wie vertrouwen heeft in het idee zegt een bedrag toe dat wordt geïncasseerd als het totaal inderdaad wordt gehaald: want alleen bij 100% dekking wordt de volgende stap gezet. Onder de projecten die zover zijn gekomen zijn nogal wat documentaires en video’s. Degenen die geld geven doen dat niet als investeerders die rendement verwachten, maar om te helpen een project te realiseren dat de moeite waard is.

Wetenschap

Galaxy Zoo is een voorbeeld waar deelnemers uit pure belangstelling elk hun steentje bijdragen aan een groot project. Meer dan 250.000 mensen hebben inmiddels geholpen om sterrenstelsels op honderdduizenden foto’s van NASA te classificeren: “a task at which your brain is better than even the most advanced computer.” In de 14 maanden classifeerden vrijwilligers 60.000.000 plaatjes. Extra leuk voor ons dat een Nederlandse lerares, Hanny van Arkel, die als vrijwilliger meedeed, op één van de foto’s een blauwe vlek ontdekte waarvan niemand wist -of weet- wat het is. De officiële Engelse naam van de mysterieuze vlek is nu ‘Hanny’s Voorwerp’ (of ‘the Voorwerp’) en er wordt speciaal studie van gemaakt .

Erfgoed

De erfgoedsector -met name de archieven- kent al jarenlang het fenomeen van vrijwilligers die data overtypen of foto’s scannen, maar door het internet is het in een aantal gevallen gemakkelijker geworden om mensen te laten meedoen. Het Gutenberg project begon al in 1971 met digitaliseren van literaire werken maar nam pas een vlucht toen het internet kwam. Vrijwilligers hebben er inmiddels vele duizenden werken uit de wereldliteratuur ingescand en overgetypt, en nog meer mensen helpen bij het corrigeren. Dat doen ze via de Distributed Proofreaders: onder de slogan preserving history one page at a time krijg je daar losse pagina’s aangeboden. Dat opdelen van het werk in brokjes is een kenmerk van crowdsourcing en bevordert dat mensen nog gauw even een pagina doen voor het eten.

Het Stadsarchief Amsterdam wil de komende jaren alle militieregisters online doorzoekbaar maken. Ook Archief Eemland, Het Utrechts Archief en het Noord-Hollands Archief doen mee aan het project. Het is de bedoeling dat vrijwilligers militieregisters gaan indexeren. Het project heeft de toepasselijke naam ‘Vele handen maken licht werk. Open archieven door crowdsourcing‘.

Kranten met fouten

Ook het Australische Newspaper Digitisation Programme mikt er op dat de meeste mensen maar een klein beetje bijdragen, maar dat juist doordat zo’n brokje snel te doen is heel veel mensen bijdragen -zodat er toch substantiële resultaten behaald worden. Voor het project zijn oude kranten gescand en door middel van OCR (Optical Character Recognition) doorzoekbaar gemaakt. Sommige kranten zijn zo oud en/of slecht gedrukt dat de resultaten van de tekenherkenning heel erg slecht zijn. Dus wordt gebruikers de mogelijkheid geboden de fouten die zij zien direct te corrigeren -en dat wordt op onverwacht grote schaal gedaan (12.5 miljoen regels gecorrigeerd). Mensen vinden het leuk omdat ze er iets van leren en omdat anderen er profijt van hebben.

Als je Australische kranten wilt helpen corrigeren, moet je eenmalig een captcha (zo’n raar verwrongen woord) overtypen om te bewijzen dat je een mens bent (en geen spambot). Dagelijks ontcijferen we samen 200 miljoen captcha’s, en reCaptcha gebruikt die massale input om gescande teksten met leesfouten te helpen verbeteren. Dat gaat via een ingenieus systeem van woordvergelijkingen en intypen van hetzelfde woord door meerdere mensen. Kom je vandaag of morgen een captcha tegen van twee min of meer bestaande woorden, dan help je zomaar mee aan het verbeteren van de digitale versie van de New York Times.

Schandaal

Voor wie nog niet overtuigd is van de impact die crowdsourcing kan hebben: tijdens de commotie in Engeland over onkostendeclaraties van parlementsleden zette The Guardian de honderdduizenden pagina’s met gegevens over hun declaratiegdrag op een site en vroeg het publiek ze te classificeren. In 3 dagen waren er 170.000 documenten bekeken door betrokken burgers, en heel wat parlementsleden werden aan de schandpaal genageld. Michael Andersen schrijft erover en analyseert de succesfactoren van dit crowdsourcing project.

Achtergrondinformatie:

• mooie samenvatting van de geschiedenis van Project Gutenberg van Branko Collin, in het Nederlands
• the story so far over Galaxy Zoo
• verhaal over crowdsourcing van JW Alphenaar (DSB The Movie)
• artikel van Rose Holley, betrokken bij de Australische kranten, over het nut van crowdsourcing, met veel voorbeelden

Opdracht

1. Zoek bij één van de creatieve crowdfunding platforms (Sellaband, Kickstarter) naar enkele projecten die zijn doorgegaan. Kijk ook naar wat eromheen gebeurt aan beloningen, prijzen en uitwisseling.
2. Ga naar de Australian Newspapers. Kijk onderaan de pagina naar de informatie over bijdragen van gebruikers. Tik een zoekterm in en klik via de resultaten door naar een krantenpagina. Rechts zie je het gescande plaatje uitgelicht, links een kolom met de tekst. Daar staat ook een potlood ‘fix this text’ en dat kun je doen zonder in te loggen (alleen een captcha typen). Je verbeteringen kun je opslaan en ze zijn dan direct gemaakt.
3. Bekijk deze site verbeterdebuurt, waarmee je kunt helpen je leefomgeving te verbeteren. Kijk eens wat er in jouw buurt voor problemen zijn gesignaleerd (en opgelost?).

(Foto van Sam Newman op Flickr)

Er zijn ook andere sites waar je gratis video’s kunt plaatsen, zoals Vimeo,  filmpjes.nl en Dailymotion, en op sociale netwerken als Hyves en Facebook kun je ook video’s uploaden. Maar we kijken in dit Ding naar YouTube want daar kun je niet omheen.

Miljoenenpubliek
Als er in de wereld iets gebeurt staan er onmiddellijk filmpjes van op YouTube, en alles wat opzien baart op tv is er even later te bekijken. Veel organisaties benutten YouTube als publiciteitskanaal. Honderden miljoenen kijkers komen naar de site via links van vrienden of in de pers, of zien op andere sites die ze bezoeken video’s die eigenlijk op YouTube staan.

Want dat is één van de redenen waarom YouTube zo groot is geworden: het gemak waarmee je video’s kunt plaatsen en delen. Terwijl een paar jaar terug veel webbouwers nog zaten te hannesen met verschillende players en plugins om video op hun site te laten zien, werkt het bij YouTube altijd. En geven ze je de code cadeau om filmpjes die daar staan elders te laten zien (embedding). Waarom nog zelf video op je site aan de praat proberen te krijgen als het zo gemakkelijk via YouTube kan? Het embedden heeft de reikwijdte van YouTube enorm vergroot. Je slaat twee vliegen in één klap: je filmpje is voor iedereen te vinden op YouTube, en je eigen site is aantrekkelijker met bewegend beeld.

Creatievelingen en cultuur
Omdat er zoveel materiaal gekopieerd en hergebruikt wordt, ligt de site voortdurend onder vuur van partijen die rechten (menen te) hebben. Bij rechtstreeks kopiëren van televisiemateriaal is dat wel duidelijk, maar het gaat verder. In het kader van ‘broadcast yourself’ is het bijvoorbeeld een trend om jouw variant te maken van een bekende videoclip -gek, grappig, kritisch, of met ondertitels. Op sommige originelen zijn reeksen van die varianten gemaakt, met een mix van eigen opnamen en bestaand materiaal. Dat kan rechtenstrijd opleveren. Zelfs als je een liedje helemaal zelf zingt en begeleidt in de huiskamer, is het volgens de preciezen inbreuk op de rechten van componist en tekstschrijver als je er een filmpje van op het web zet. De rekkelijken beschouwen zulke huis-tuin-en-keuken producties (zonder winstoogmerk) als onschuldige creatieve expressie. (Voor een gek voorbeeld: levan polkka – liedje met prei -check videoboodschappen en verwante filmpjes.)

YouTube verwijdert materiaal dat duidelijk inbreuk maakt op auteursrecht en heeft met muziek- en televisiemaatschappijen contracten gesloten voor vergoedingen die in de honderden miljoenen lopen. Die maatschappijen hebben bezwaar tegen piraterij, maar willen om het miljoenenpubliek wél graag hun spullen op YouTube hebben staan. Televisiezenders hebben hun eigen kanalen (RTV Drenthe,  Omroep Brabant, Beeld en Geluid ) en ook musea zijn er te vinden (Rijksmuseum, Van Abbe, Havenmuseum, en het Deens Maritiem Museum bijvoorbeeld).

Leerzaam
Behalve muziekclips, home movies, humor, nieuws en tv-materiaal is er op YouTube ook veel te leren. Particulieren en organisaties hebben talloze ‘zo-doe-je-dat’ (how to) video’s geplaatst, over computerprogramma’s (over Adobeprogramma’s bijvoorbeeld), talen leren of koken. Onderwijsinstellingen hebben er bovendien complete collegereeksen op gezet (EDU overzicht).

Omdat er zoveel uitleg en demo’s op YouTube verzameld zijn, gaan mensen steeds vaker direct naar de site om daar informatie zoeken (in plaats van via een algemene zoekmachine). Aangezien je dikwijls wilt zien hoe iets moet, kom je er zo sneller achter. Dat blijkt zelfs te werken als de vroedvrouw op zich laat wachten (‘Bevalling geslaagd dankzij YouTube‘, Nu.nl 1 mei 2009).

Opdracht
In dit Ding ga je YouTube verkennen en als je het leuk vindt ook zelf een filmpje plaatsen. Daar heb je geen dure apparatuur of software voor nodig. Je kunt natuurlijk een camcorder gebruiken, maar met een webcam, digitale fotocamera of mobiele telefoon kan het ook. En het filmpje op YouTube zetten kost ook niks.

1. Ga naar de YouTube site. Je zult zien dat het een Nederlandse versie is. Bekijk de eerste pagina even. Je kunt rondkijken zonder in te loggen maar dan kun je verder niet veel doen.
2. Registreer je als gebruiker of log in als ‘23dingenvoormusea’. Als je de 23dingenvoormusea account gebruikt kun je ermee doen wat je wilt: materiaal toevoegen, ordenen, beschrijven. Leef je uit! Deze account is bedoeld als speeltuin.
3. Bekijk wat gebruiker ‘23dingenvoormusea’ bijeengebracht heeft aan eigen materiaal, favorieten, abonnementen etc. Er zitten video’s tussen die relevant zijn voor de cursus. Voor wie meer wil weten over de impact van YouTube bijvoorbeeld de video’s van Michael Wesch, die het fenomeen bestudeert.
4. Zoek zelf een filmpje om te bekijken en verbind het op de een of andere manier met gebruiker 23dingenvoormusea (als je onder een eigen registratie rondkijkt kun je 23dingenvoormusea op een filmpje attenderen)..
5. Doe verslag van je ervaringen via een eigengemaakt filmpje van ongeveer 1 minuut. Als je niet in beeld wilt, verzin dan iets met plaatjes of teksten waar je iets bij inspreekt.
6. Zet het filmpje op YouTube -als 23dingenvoormusea of met je eigen account- en nodig een paar vrienden uit om het te bekijken.
7. Laat je filmpje zien op je blog: met de code die YouTube levert kun je het eenvoudig embedden. Let wel goed op dat je de code helemaal kopieert. En als je geen eigen filmpje hebt kunnen maken, doe dit dan met een ander favoriet filmpje.

(foto ‘You’re On Candid Camera!’ van Odd Bod

Het juridisch getouwtrek speelt zich vooral af rond de ‘peer-to-peer’ (p2p) netwerken. Deelnemers van zo’n netwerk stellen op hun eigen computer muziek beschikbaar die de anderen dan via het netwerk kunnen downloaden. De site verzorgt de communicatie tussen de deelnemers maar biedt zelf geen muziek aan. Het heet dat de deelnemers muziek ‘delen’ met vrienden (maar zelfs dat is niet overal legaal).

Soms zijn de ruilnetwerken zo groot en open dat de vergelijking met het ruilen van een CD’tje met een vriend niet meer opgaat, en daarover windt de muziekindustrie zich erg op. Zij beweren dat het delen de muziekverkoop de das om doet, de tegenpartij houdt vol dat de verkoop juist stijgt doordat mensen met veel nieuwe muziek kennismaken.

Voor p2p delen moet je software op je eigen computer installeren en ook dat is een reden waarom we er hier niet op in gaan. (Op p2p netwerken en ‘torrents’ vind je overigens behalve muziek ook films en software.)

Voor de liefhebbers: Heb je vrienden met veel leuke muziek, bekijk dan Simplify Media. Dat is een legale variant waar je maximaal 30 mensen kunt uitnodigen hun muziek (en ook andere dingen trouwens) met jou te delen, om vanaf elkaars computer te beluisteren. Zonder downloaden -maar je moet de ander wél toelaten op je computer. Je kunt Simplify Media ook gebruiken om, via het web,  muziek die je op de ene computer hebt staan op een andere te beluisteren.

Je kunt op het web naar duizenden radiostations luisteren. Op Radioplein staan de Nederlandse, op Shoutcast een heleboel internationale. Dat zijn radiostations met eigen programmering, en soms ook streams van oude uitzendingen. Interessanter wordt het met ‘radio on demand’, een radiostation afgestemd op jouw smaak. Daar gaan we in dit Ding naar kijken.

Meestal wordt er een radiokanaal voor je aangemaakt op basis van een artiestennaam (genre, trefwoord…).

Opdracht

1. Bedenk een gebruikersnaam en wachtwoord voor je muziekverkenning.
2. Ga naar een site naar keuze: Jango, Deezer, Imeem en registreer je. (Als je er al eentje kent een mooie gelegenheid om een andere te bekijken.)
3. Type de naam van een artiest, genre of trefwoord in en laat het radiostation een tijdje spelen.
4. Probeer een aantal dingen te doen met de muziek die voorbijkomt:
   • een nummer waarderen en/of commentaar leveren
   • wat je mooi vindt bewaren voor een volgende keer
   • een andere 23dva-deelnemer attenderen op leuke muziek
5. Bekijk welke informatie wordt aangeboden: over de artiest, recensies, commentaar van anderen.
6. Kijk ook eens naar (afspeellijsten/stations van) andere deelnemers met dezelfde muziekvoorkeuren.
7. Schrijf iets over een favoriete artiest op je blog en maak daarvoor gebruik van wat de muzieksite te bieden heeft.

Extra: wie eens op een andere manier muziek wil zoeken kan kijken naar Musicovery. Ook zonder registreren krijg je een aardig voorproefje.

Webstations werken in principe met streaming: de muziek wordt afgespeeld via het web, maar je kunt niet opslaan of bewaren. Wil je de muziek hebben, dan moet je voor downloads of CD’s naar verkoopsites als iTunes, Amazon, Bol.com e.d. Keus te over.

Gratis legale download-sites zijn er ook. Bijvoorbeeld als artiesten de muziek die ze zelf maken op het web zetten: op Jamendo, Garageband of het Nederlands Simuze plaatsen artiesten hun eigen nummers, vaak onder een Creative Commons licentie. Met name op Garageband draait het om de beoordelingen en recensies waardoor een nummer hoger op een ranglijst kan komen.

Op zulke sites vind je niet een gemiddelde muziekaanbod maar een gemeenschap van liefhebbers en veel onbekend materiaal dat je kunt downloaden en hergebruiken. De artiesten die hun werk weggeven hopen natuurlijk op bekendheid, verkoop van CDtjes, en optredens. Vermeld daarom altijd netjes van wie de muziek is en link naar hun site. Of laat ze weten, door een email of commentaar bij hun muziek, wat je ermee gedaan hebt.

Een rechtstreekse link als deze is natuurlijk ook goed (hij is een beetje sloom, maar dan krijg je ook wat):

(Foto: ‘amplified’ van Jeramy & the Octoberlings)

Dat heeft het voordeel dat je evengoed bij je bladwijzers kunt als je op een andere pc werkt. Je kunt je bewaarde sites bovendien delen met collega’s, vrienden of onbekenden. Dat delen is het sociale aspect van social bookmarking.

Een ander voordeel van social bookmarking-sites is dat je tags (zie Ding 9) kunt toevoegen aan opgeslagen webpagina’s. Dat maakt de bewaarde informatie beter vindbaar. Jij kunt ook veel hebben aan de tags van anderen. Op social bookmarksites krijg je vaak betere zoekresultaten dan bij een algemene zoekmachine als Google.

Social bookmarking wordt ook als kennismanagementinstrument binnen organisaties en bedrijven gebruikt. Alle opgeslagen sites van alle medewerkers vormen een handig informatiearchief. Je kunt binnen een instelling ook afspraken maken over de tags die je gebruikt. Dat vergemakkelijkt het opzoeken en vinden van informatie.

Achtergrondinformatie

In het onderstaande filmpje, Social bookmarking in plain English (met Nederlandse ondertitels), wordt uitgelegd hoe social bookmarking precies werkt. De uitleg in deze video richt zich op Delicious. Dat is ook de favoriete site van de makers van deze cursus. Wil je echter een andere site gebruiken dan kun je ook het tweede filmpje, Social bookmarking: Making the web work for you, bekijken. In dat filmpje, dat niet ondertiteld is, staat Diigo centraal.

Als je geen zin hebt om filmpjes te bekijken, kun je ook de volgende artikelen lezen over social bookmarking:

• Bookmarks bij delicious van Peter Boot van het Huygens Instituut
• Diigo voor uw favorieten van Computer Idee
• Watvindenwijover.nl: een Nederlandse Delicious van Webwereld

Social bookmarking in plain English

Social bookmarking: Making the web work for you

Opdracht

1. Meld je aan bij een social bookmarksite of gebruik het account van 23 dingen voor musea bij Delicious.

2. Voeg enkele sites, artikelen, video’s en foto’s toe en voorzie ze van tags. Gebruik in ieder geval de tag 23dingenvoormusea zodat alle cursisten elkaars bladwijzers kunnen bekijken.

3. Zoek op Delicious of een andere bookmarksite (bijvoorbeeld Diigo, Furl, StumbleUpOn of WatVindenWijOver) naar informatie die jou vakmatig of hobbymatig interesseert.

4. Zoek op Google of een andere algemene zoekmachine naar dezelfde trefwoorden en vergelijk de resultaten.

5. Doe verslag op je weblog. Vermeld even welke social bookmarksite je hebt uitgeprobeerd en vergeet niet de zoekresultaten van de bookmarksite en die van Google te vergelijken.

(Foto van Rabih)

De meeste Web 2.0-sites maken gebruik van tagging. Op weblogs zie je vaak een tagcloud (trefwoordenwolk) die toont welke onderwerpen het meest populair zijn. Google is ook gevoelig voor tags. Zo wordt het effect van vindbaarheidsverbetering door tags nog versterkt.

Ook steeds meer culturele organisaties zetten tagging in om hun materiaal beter te ontsluiten te maken. Vaak gebruiken ze een spelvorm om gebruikers te verleiden om tags toe te voegen. Zo heeft het Brooklyn Museum in New York het spel Tag you’re it! ontwikkeld. Iedereen mag meedoen om de catalogus te voorzien van tags. Gebruikers die trefwoorden toevoegen worden beloond met leuke filmpjes en maken deel uit van een competitie. Je ziet telkens een ‘tag-o-meter’ die aangeeft hoeveel tags je nog moet toevoegen om de volgende deelnemer in te halen.

Samen taggen wordt ook wel social tagging genoemd. Er is een Nederlandse site die inspeelt op de behoefte van mensen om iets bij te dragen aan een groter geheel. Op de site Ikweetwatditis.nl roepen erfgoedinstellingen bezoekers op om tags toe te kennen aan onbekende objecten in hun collectie. De site is een initiatief van het Universiteitsmuseum Utrecht, Museon, Naturalis, het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, het Telematica Instituut en de Hogeschool Utrecht.

Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid is ook bezig om een tagging spel te ontwikkelen voor video’s. Het is de bedoeling dat internetgebruikers op een speelse manier trefwoorden aan audiovisueel archiefmateriaal toevoegen zodat de video’s op een betere manier ontsloten worden.

Taggen is niet alleen nuttig voor een betere vindbaarheid van content. De praktijk van het toevoegen van trefwoorden versterkt ook de publieksparticipatie en het community-gevoel. Soms werken community’s mee met proeven die het nut van tagging moeten aantonen. Het Telematica Instituut deed samen met de Nederlandse Publieke Omroep en uitgeverij Wegener onderzoek naar de manier waarop gebruikers foto’s, filmpjes en artikelen kunnen voorzien van tags. De pilotgroep werd gevormd door leden van de actieve online Boer zoekt Vrouw-community, die is ontstaan door het tv-programma van de KRO.

Achtergrondinformatie

Deze presentatie biedt inzicht in de manier waarop tags gebruikers kunnen helpen bij het vinden van materiaal:

Opdracht

1. Log in bij een van de reeds besproken sites in de cursus (Flickr, Last.fm, Delicious, Ikweetwatditis.nl, Brooklyn Museum tagging spel) of kies zelf een site waar taggen mogelijk is.

2. Voeg enkele tags toe aan foto’s, songs, bookmarks of kunstwerken.

3. Zoek of klik op een tag die je aanspreekt en kijk wat er te vinden is op een site.

4. Als je op je eigen weblog nog geen tags bij je berichten hebt toegevoegd, doe het dan nu.

5. Doe verslag op je weblog en probeer te beschrijven hoe tagging de collectie van jouw instelling beter vindbaar kan maken.

Extra: als je je verder wilt verdiepen in het nut van tagging voor archiefinstellingen kun je het boek Tagging: People-powered Metadata for the Social Web (2008) van Gene Smith lezen. Gene Smith, een Canadese informatiesystemen architect, legt heel duidelijk uit wat je allemaal met tagging kunt doen.

(Foto van Zach Klein)

Een wiki bestaat uit een aantal webpagina’s die aan elkaar gekoppeld zijn via links en een menustructuur. Iedere wiki-medewerker kan pagina’s aanmaken en artikelen van anderen bewerken. In principe is het aantal pagina’s binnen een wiki oneindig.

De bekendste wiki is Wikipedia. Deze online encyclopedie is ook één van de bekendste voorbeelden van de kracht van online samenwerken. Wikipedia behoort tot de best bezochte websites ter wereld en is inmiddels voor veel internetgebruikers het primaire naslagwerk. Wikipedia (opgericht in 2001) heeft ervoor gezorgd dat traditionele encyclopdieën zoals de Winkler Prins, de Encyclopaedia Britannica, de Brockhaus en de Larousse, eeuwenlang toonbeelden van degelijkheid en wijsheid, uit de gratie zijn geraakt. Sommige ‘ouderwetse’ encyclopdieën hebben het wiki-model van Wikipedia omarmd en laten nu ook artikelen en commentaren van internetgebruikers toe. De Duitse naslagwerkenuitgever Brockhaus heeft zelfs een papieren versie van Wikipedia uitgegeven (dat kan omdat Wikipedia onder een vrije licentie is verschenen). Andere naslagwerken zoals de Encarta (eigendom van softwaregigant Microsoft) leggen helemaal het loodje.

Het idee van samenwerken via een wiki sprak minister Plasterk van Onderwijs zo aan dat hij heeft besloten dat leraren hun lesboeken voortaan ook op een wiki-achtige manier moeten maken. WikiWijs noemde hij het project dat binnenkort officieel van start gaat. Wiki’s worden al veel in het hoger onderwijs gebruikt. De Technische Universiteit Delft bijvoorbeeld gebruikt veel wiki’s voor onderwijs- en onderzoekprojecten.

Naast Wikipedia bestaan er nog talloze andere wiki’s. Een openbare wiki is bijvoorbeeld Recipes Wiki, waar bijna 50.000 recepten te vinden zijn. Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid heeft een wiki over de Nederlandse televisiegeschiedenis. Iedereen mag bijdragen aan de Beeldengeluid-wiki. Ook over de bereden politie bestaat een wiki waaraan iedereen mag meeschrijven. Meer voorbeelden van Nederlandstalige wiki’s zijn: Harry Potter-wiki, WikiWoordenboek, Elfsteden-wiki, CataWiki en de Zero budget innovatie-wiki. Tot slot nog enkele Engelstalige wiki’s: Quilt Index Wiki, Lego Wiki en Ice Hockey Wiki.

Bekende besloten wiki’s zijn die van IBM en Shell. Beide bedrijven hebben verschillende vestigingen over de hele wereld. De wiki fungeert als centrale bewaarplaats van de kennis van medewerkers op verschillende lokaties en als plek waarop mensen kunnen samenwerken aan projecten en innovaties. Bijzonder besloten is Intellipedia, de wiki van de Amerikaanse inlichtingendiensten. Spionnen gebruiken Intellipedia om snel informatie over crisissituaties uit te wisselen.

De software waarmee Wikipedia is gemaakt, MediaWiki geheten, is vrij te gebruiken door iedereen die een eigen wiki wil maken. Naast MediaWiki zijn er nog tal van andere gratis wiki-programma’s zoals PBworks (voorheen PBwiki), Wetpaint, Wikia. In dit Ding gebruiken we PBworks.

Achtergrondinformatie

Bekijk het filmpje Wiki’s in plain English (met Nederlandse ondertitels) voor een visuele uitleg over wiki’s.

Lees het artikel in Wikipedia over wiki’s.

Lees de volgende artikelen van de TU Delft en SURFnet over het gebruik van wiki’s aan de universiteit:

Wiki omgeving TU Delft

Beeldvorming van het verleden, Archeologie in een wiki

Opdracht

1. Bekijk de wiki’s die in dit Ding worden genoemd en vertel op je weblog wat je ervan vindt.
   
2. Zoek op Wikipedia op wat er over jouw museum of jouw vakgebied (of een onderwerp waar je veel vanaf weet) gezegd wordt.
   
3. Ga naar de wiki van 23 dingen voor musea () en voeg een artikel toe over een onderwerp waar je veel vanaf weet.
   
4. Doe verslag op je weblog van je bevindingen.
   

Extra: als het delen van kennis je aanspreekt kun je een onderwerp op jouw vakgebied aan Wikipedia toevoegen. Wikipedia heeft een heldere instructie voor beginnende medewerkers. Je kunt er natuurlijk ook voor kiezen om een bestaand artikel aan te vullen of te corrigeren. Als je actief bent geworden op Wikipedia, beschrijf je ervaringen dan op je weblog.

(Foto van Irma Westerhof)

Er zijn toepassingen die je kantooromgeving en je archiefkast op het web brengen, zodat je er altijd bij kunt. In dit Ding maak je kennis met dit soort webapplicaties.

Met een Google account kun je vanaf elke computer online werken met (gratis) Google docs. De gebruikelijke kantoortoepassingen – tekstverwerken, spreadsheet, presentatiegereedschap – zitten in het pakket. Door op het web te werken word je meteen verlost van het hinderlijke effect dat instellingen en voorkeuren per computer verschillen: je profiel is op het web gedefiniëerd, onafhankelijk van het apparaat dat je gebruikt (alleen de browser heeft nog effect).

Bovendien kun je anderen toegang geven tot je bestanden, zodat je samen aan één en hetzelfde document kunt werken zonder heen-en-weer emailen. Het systeem houdt bij wie wat heeft bijgedragen of veranderd, zodat er geen verwarring meer kan ontstaan over de juiste versie.

Er is en algemene trend om steeds meer online te bewaren en te werken, maar het zwaartepunt bij de webapplicaties is soms een beetje anders:

1. opslag van bestanden zodat je er altijd bij kunt, of als backup voor belangrijke zaken op je computer
2. delen van bestanden met anderen, voor werk of gezelligheid, ondersteund met sociale elementen
3. bewerken en samenwerken aan bestanden, waarbij je kunt zien wie wat verandert (versiebeheer), met attendering en chatmogelijkheden
4. een samenwerkingssplek waar je met elkaar overlegt, schema’s maakt, planningen, misschien met videoconferenties e.d.

Omdat je al een Google account hebt, kijken we bij dit Ding eerst naar Google docs.

1. Ga naar de Google pagina, vervolgens ‘bedrijfsoplossingen’ en dan ‘online documenten en spreadsheets delen’

2. Je komt bij een pagina waar je kunt inloggen met je Google (Gmail) account, of eerst een rondleiding bekijken.

3. Als je eenmaal bent ingelogd kom je op een dashboard. Rechts bovenin kun je je instellingen wijzigen (bijvoorbeeld de taal naar Nederlands zetten).

4. De menubalk wijst zichzelf. Beetje onverwacht kun je met de toepassing Google docs ook spreadsheets, presentaties en formulieren maken -alles in één.

5. Maak een document (bestandstype naar keuze) en probeer wat van de formatteringsopties uit. Sla het op.

6. Nodig een of twee andere cursisten uit het document met je te delen. Vraag ze iets te wijzigen of toe te voegen.

6. Haal een bestaand document op van je computer en bewerk het in Google docs.

7. Bekijk het systeem met mapjes en orden ze naar je eigen voorkeur.

8. Google biedt met Google docs, mail en agenda een compleet kantoorpakket. Kijk nu voor de vergelijking nog eens naar Dropbox. Dat specialiseert zich op één aspect, online opslag, gesynchroniseerd met wat jij (en een ander met wie je samenwerkt) op je eigen computer(s) doet.

De video en de ‘tour’ leggen de kern van de zaak uit. Om alles te laten werken moet je iets naar je computer downloaden, misschien wil je dat liever niet, maar het is wel de moeite waard om uit te proberen.

Extra’s: als het webkantoor je aanspreekt, dan kun je nog eens kijken naar:

• Thinkfree: met meer opties om voor gezamenlijk projectbeheer en converteren van bestaande documenten. Een (betaalde) kantoorapplicatie op je computer zorgt voor synchronisatie tussen offline en online versies.
• Zoho: daar kun je ongeveer alles online doen, met chat en videoconferencing tot en met rekeningen versturen en sollicitaties verwerken
• Acrobat.com: ziet er fraai uit en heeft naast tekstverwerker Buzzword mogelijkheid om online PDF te maken en te overleggen via chat of VoiP

Doe een tour, bekijk een video, of registreer je eens ergens om te ervaren hoe het werkt.

En tot slot voor iedereen nog wat luchtige uitsmijters die laten zien dat het ook zonder fratsen kan:

• hoe simpel schrijven kan zijn, lekker ouwerwets ook: writer
• waarom zo moeilijk doen over project management terwijl wij ons hele leven runnen met lijstjes op een envelop en gele briefjes op de lamp: Stixy is iets voor jou
• wie graag dingen doet met en op z’n Nokia-mobiel moet es kijken naar Share on ovi